Organy u Ojców Bernardynów w Alwerni

Historia organów u Ojców Bernardynów w Alwerni jest bardzo bogata i sięga początku XVII w. Wiadomo, że w 1616 r. sprowadzono tu przenośny pozytyw (małe organy) z klasztoru krakowskiego, natomiast pierwszy stacjonarny instrument, funkcjonujący najpierw w drewnianej, a później w murowanej świątyni, zbudował Szymon Głowiński w 1640 r. Kolejne organy, pochodzące z 1790 r., były dziełem Jakuba Stankiewicza z Zatora. W 1952 r., po licznych remontach i przebudowach, przekazano je do kościoła w Chełmku, gdzie służą do dziś.

Obecnie świątynia bernardyńska wyposażona jest w 20-głosowy, mechaniczny instrument o dwóch manuałach (klawiaturach ręcznych) i pedale (klawiaturze nożnej), ozdobiony neobarokowym prospektem. Budowniczym rzeczonych organów, ukończonych najprawdopodobniej w 1875 r., był Ludwig Mooser z Salzburga, żyjący w latach 1807-1881 przedstawiciel szwajcarskiej rodziny organmistrzowskiej wywodzącej się z Fryburga. Pierwotnie instrument znajdował się w kościele klasztornym w Sokalu (dzisiejsza Ukraina). Godzi się wspomnieć, że tamtejszy XVII-wieczny konwent był swego czasu najbogatszym klasztorem bernardyńskim na Rusi, a sanktuarium maryjne, działające w miejscowej świątyni, bywało porównywane z Jasną Górą. Gdy w 1951 r. w ramach repatriacji zakonnicy musieli opuścić Sokal, instrument Moosera przewieziono tymczasowo do klasztoru w Leżajsku, skąd w 1952 r. trafił do Alwerni, gdzie jego montaż, trwający od lutego do kwietnia 1953 r., prowadzony był przez cztery osoby pod kierownictwem Feliksa Mazura z Połomii k. Rzeszowa. Uroczyste pobłogosławienie organów miało miejsce 10 maja tegoż roku, a dokonał go główny inicjator ich sprowadzenia, ówczesny gwardian, o. Leoncjusz Cyronik.

Ostatni remont organów przeprowadziła firma Adama i Andrzeja Wolańskich z Lubania w 2008 r. Niestety, świeżo odnowiony instrument ucierpiał podczas pamiętnego pożaru 6 marca 2011 r., kiedy to spłonęły dachy kościoła i klasztoru. Wprawdzie same organy nie padły wówczas pastwą płomieni, jednak woda, użyta do gaszenia ognia, spowodowała poważne uszkodzenia elementów drewnianych oraz rozstrojenie praktycznie wszystkich piszczałek, toteż obecnie instrument jest w bardzo złym stanie i wymaga przeprowadzenia gruntownego remontu.

Organy alwernijskie należą do najcenniejszych XIX-wiecznych instrumentów na terenie Polski południowej. Są nie tylko wartościowym zabytkiem kultury materialnej, ale i swoistym echem dawnej świetności klasztoru sokalskiego, w drugiej połowie XX stulecia zamienionego na więzienie, a ostatnio zniszczonego przez pożar. Warto również podkreślić, że na obecnym etapie badań jawią się jako jedyne dzieło Ludwiga Moosera zachowane na terenie dzisiejszej Polski. Tak cenny instrument wart jest zainteresowania, a nade wszystko ratowania, tym bardziej, że bez podjęcia remontu jego stan będzie ulegał dalszemu pogorszeniu, co w konsekwencji może prowadzić do całkowitej destrukcji, a ta byłaby niepowetowaną stratą dla europejskiego dziedzictwa sztuki organmistrzowskiej. Za pośrednictwem niniejszej broszury zwracamy się zatem z gorącą prośbą o pomoc w zbieraniu funduszy na kosztowny remont organów, już teraz dziękując za zrozumienie i wsparcie.

Opracowanie tekstu: Piotr Matoga
Źródła: Archiwum Prowincji Bernardynów w Krakowie, Archiwum Parafialne w Alwerni. 

Dyspozycja organów

Manuał I Manuał II Pedał
Principał 8’
Burdon 8’
Holflet 8’
Gamba 8’    
Oktawa 4’        
Flet 4’
Super-oktawa 2’
Mixtura 2ch. *
Portunal 8’        
Gemshorn 8’        
Salicet 8’
Aeolina 8’        
Koncertflet 4’        
Piccolo 2’
Kwinta 1 1/3’
Subbas     16’
Violonbas 16’
Oktawbas 8’
Basflet 4’
Puzon 16’

Połączenie II-I, tremolo sekcji II manuału

*) faktycznie głos 3-rzędowy, o układzie: 2’ + 1 1/3’ + 1’

 

Słowo Ojca Gwardiana

Zdając sobie sprawę z wartości historycznej i muzycznej naszych organów, jak również z potrzeby doprowadzenia ich do pierwotnej świetności, zwracam się z prośbą o modlitewne i materialne wsparcie prac renowacyjnych przy tym zabytkowym instrumencie.

o. Bolesław Opaliński, gwardian klasztoru

konto nr: 76 8444 0008 0040 0411 3188 0014

 

Organy w Alwerni

Organy w Alwerni

Organy w Alwerni

Filharmonia Krakowska Akademia Muzyczna mkdnTheatrum Musicum 2016

Log in